Wat doe je als HR of leidinggevende wanneer je ziet dat een werknemer worstelt, maar nog geen hulp lijkt te willen?
Lees hier hoe je stresssignalen bespreekbaar maakt vóór uitval.
Naar aanleiding van mijn eerdere blog (lees hier) over de enorme hoeveelheid werknemers die uitvallen met stressgerelateerde klachten kreeg ik een reactie die me raakte.
Iemand die zelf binnen HR werkt schreef mij ongeveer dit:
“Soms zien mijn collega en ik allang dat iemand niet lekker in zijn vel zit.
Je ziet iemand worstelen, maar tegelijkertijd lijkt diegene nog niet geholpen te willen worden. Wat kun je dan zeggen zonder iets op te dringen? Ik had achteraf gewild dat iemand tegen míj had gezegd dat ik niet hoefde te wachten met hulp zoeken totdat ik uitviel.”
En precies daar zit wat mij betreft een ontzettend belangrijk gesprek.
Want hoe vaak horen we:
“Eerst nog even…”
- Eerst deze deadline.
- Eerst dit project afronden.
- Eerst de feestdagen.
- In januari ga ik echt rustiger aan doen.
- Na de vakantie pak ik het anders aan.
- Als het thuis weer rustiger is.
En ondertussen gaat het lichaam gewoon door met signaleren.
Mensen wachten vaak niet omdat ze niet wíllen herstellen
Als je vanaf de buitenkant kijkt, kan het soms lijken alsof iemand geen hulp wil.
Maar ik zou daar voorzichtig mee zijn. Want achter “het gaat wel” kunnen ontzettend veel dingen zitten weet ik uit ervaring.
> Misschien realiseert iemand zich werkelijk nog niet hoe ver hij of zij over de eigen grens heen is.
> Misschien denkt iemand: “Zo erg is het bij mij toch niet?”
> Misschien voelt hulp aannemen als falen.
> Misschien is iemand bang voor de consequenties als er wordt toegegeven dat het niet goed gaat.
De stress die komt kijken bij angst -en dan vaak op het gebied van “verlies” en financiën- is groter dan de stress op dat moment zelf.
Dus gaan ze door.
Ook zie ik vaak in de praktijk dat iemand ZO lang in de overlevingsstand staat, dat doorgaan inmiddels normaal is en ze eigenlijk niet eens meer weten hoe het voelt om ontspannen door het leven te gaan.
Mensen hoeven niet bewust te kiezen om zichzelf uit te putten. Ze zijn soms simpelweg het contact kwijtgeraakt met wat hun lichaam al weken of maanden probeert te vertellen.
Kun je iemand inzicht geven?
Misschien is dit wel het belangrijkste:
Je kunt iemand niet dwingen om tot inzicht te komen.
En als HR-professional, werkgever, leidinggevende, collega of partner hoef je ook niet iemand te overtuigen dat hij of zij richting een burn-out gaat.
Sterker nog: wanneer je zegt:
“Volgens mij heb jij een burn-out.”
of:
“Je moet echt hulp zoeken.”
dan kan iemand juist in de weerstand modus schieten.
Wat je wel kunt doen?
Teruggeven wat je ziet. Zonder oordeel. Zonder diagnose a.u.b. (geen labels plakken).
Zonder jouw eigen ervaring op diegene te plakken.
Bijvoorbeeld:
“Ik merk dat je de laatste tijd heel veel draagt. Hoe gaat het eigenlijk echt met je?”
Of:
“Ik hoor je regelmatig zeggen: nog even volhouden. Wat maakt dat je het gevoel hebt dat je eerst nog iets moet afronden voordat je voor jezelf mag zorgen?”
Of misschien zelfs:
“Je hoeft niet eerst uit te vallen voordat je hulp mag aannemen. Jij bent ook belangrijk.”
Die laatste zin vind ik ontzettend belangrijk.
Wacht niet tot iemand omvalt voordat je het gesprek voert!
We hebben zorg en ondersteuning rondom stress en burn-out voor een groot deel ingericht rondom het moment waarop iemand al compleet is vastgelopen. En vaak zit daaronder enorme uitputting wat er pas uitkomt bij thuis zitten (na ziekmelding).
➡️ Iemand functioneert niet meer.
➡️ Meldt zich ziek.
➡️ Komt bij de bedrijfsarts.
➡️ En dan komt er na een tijdje beweging in; er komt een gesprek bij de POH en
vaak ook met een psycholoog.
Maar wat als we veel eerder zouden beginnen?
Niet pas bij uitval.
Maar wanneer iemand steeds vaker moe is.
Wanneer concentratie vermindert.
Wanneer iemand emotioneler reageert.
Wanneer iemand voortdurend overwerkt.
Wanneer grenzen steeds verder opschuiven.
Wanneer iemand zegt: “Na deze periode wordt het rustiger.”
Juist dat is een moment om nieuwsgierig te worden.
Want als die zin iedere drie maanden opnieuw wordt uitgesproken,
is de vraag misschien niet meer: Wanneer wordt het rustiger?
Maar:
Wat moet er veranderen zodat jij niet steeds hoeft te wachten op rust?
Wat kun je als HR of leidinggevende dan concreet doen?
Voor mij begint het bij veiligheid en dat wil ik je echt meegeven. Een werknemer moet niet het gevoel krijgen dat het gesprek eigenlijk betekent:
Wij vinden dat jij niet meer functioneert.
Maar:
Wij zien jou. Jij bent belangrijk. Jouw gezondheid is ook voor ons belangrijk.
Vraag daarom niet alleen naar prestaties, verzuim of wat iemand nodig heeft om
het werk af te krijgen.
Vraag naar de mens. Van mens tot mens.
“Hoe gaat het echt met je en kunnen wij iets voor jou betekenen?”
“Kun je voldoende herstellen buiten je werk?”
“Waar loop je op dit moment op leeg?”
“Wat zou jou nu daadwerkelijk helpen?”
“Is er iets waarin we tijdelijk ruimte kunnen creëren?”
En misschien de belangrijkste:
“Je hoeft niet eerst om te vallen voordat je ondersteuning mag aannemen.
Zullen we samen eens kijken wat er nu al mogelijk is?”
Dat is iets anders dan iemand vertellen wat hij of zij moet doen.
Je opent een deur. De ander bepaalt uiteindelijk zelf of hij erdoorheen loopt.
Dit is een veilige uitnodiging.
Inmiddels zijn er meerdere bedrijven die mijn #ECHTINBALANS hersteltraject inzetten als preventie. Lees meer www.echtinbalans.nl/programma
Deel jouw eigen ervaring niet als vergelijking,
maar als toestemming.
De vrouw die mij haar vraag stuurde, heeft zelf ervaren hoe het is om uiteindelijk uit te vallen.
Ze vroeg zich af of ze haar ervaring wel moest delen, omdat ze zichzelf niet met
een ander wil vergelijken.
Daar ben ik het mee eens. Je ervaring hoeft niet het bewijs te worden dat jij weet hoe de ander zich voelt. Maar je kunt hem wel inzetten om iets te normaliseren.
Om de menselijkheid terug te brengen.
Bijvoorbeeld:
“Ik wil mijn eigen ervaring niet op jou plakken, want jouw situatie is anders. Maar iets wat ik achteraf zelf had willen horen, is dat je niet eerst volledig hoeft uit te vallen voordat je hulp mag aannemen.”
Dat vind ik een heel andere boodschap dan…
“Ik had dit ook, dus jij hebt hetzelfde.”
En
“Misschien moet jij eerder voor jezelf kiezen dan ik destijds deed.”
Dat kan ontzettend krachtig zijn.
Preventie begint vóór de ziekmelding
We hebben het vaak over burn-outpreventie alsof het bestaat uit een workshop stressmanagement, een vitaliteitsweek of een yogales op kantoor.
Allemaal waardevol. Maar echte preventie zit wat mij betreft veel dieper.
Dat zit in een cultuur waarin iemand veilig kan zeggen: “Het gaat niet goed met mij.”
Zonder meteen bang te zijn voor zijn of haar positie.
Een cultuur waar een leidinggevende niet alleen vraagt: “Red je die deadline?”
maar ook: “Wat kost dit jou eigenlijk?”
Een cultuur waar hulp niet iets is wat pas ingezet wordt wanneer iemand maandenlang uitvalt.
En waar we stoppen met het verheerlijken van mensen die altijd maar doorgaan.
Want juist degene die blijft zeggen: “Komt goed, ik regel het wel” kan degene zijn die ondertussen het verst over zijn eigen grens heen gaat.
En soms kun je alleen een zaadje planten
Dit vind ik misschien nog wel het moeilijkste deel voor betrokken HR-professionals,
werkgevers en naasten.
- Je kunt iemand zien worstelen.
- Je kunt het bespreekbaar maken.
- Je kunt ondersteuning aanbieden.
- Je kunt ruimte creëren.
- Je kunt zeggen: “Je hoeft dit niet alleen te dragen.”
Maar uiteindelijk kun je niet voor iemand anders besluiten dat het tijd is om iets te veranderen. Verandering start altijd in jezelf.
Soms plant je alleen een zaadje.
Maar dan hoort iemand hem over drie weken opnieuw in zijn hoofd:
Ik hoef niet eerst uit te vallen voordat ik hulp mag aannemen.
En juist daarom zou ik het toch zeggen.
“Ik zie dat je veel draagt. Je hoeft niet te wachten tot het niet meer gaat voordat je
voor jezelf mag zorgen.”
Wat zou er gebeuren als we dát veel normaler zouden maken?
Misschien zouden dan minder mensen pas hulp krijgen wanneer hun lichaam zo uitgeput is dat het niet meer optimaal kan functioneren.
Van voorkomen naar duurzaam herstellen
En ben je al verder dan die eerste signalen? Ben je uitgeput, continu gespannen, overprikkeld of inmiddels uitgevallen?
Dan geloof ik dat herstel begint bij de basis.
Niet alleen praten over hoe je hier terecht bent gekomen, maar eerst werken aan slaap, energie, zenuwstelsel, dagritme, voeding, grenzen en draagkracht.
Eerst stabiliseren. Daarna verdiepen.
Binnen mijn #ECHTINBALANS hersteltraject begeleid ik mensen bij precies dat proces: van overleven en functioneren op wilskracht naar opnieuw leren luisteren naar hun lichaam en een fundament bouwen dat wel duurzaam is.
Want hulp aannemen hoeft niet pas wanneer je niet meer kunt!
Je mag ook kiezen voor jezelf terwijl je nog staat.
www.echtinbalans.nl/programma
